Water in wijn of: hoe een vrouw gered wordt uit handen van hypocriete mannen

Eerste schriftlezing: Jesaja 62:1-5
Tweede schriftlezing: Johannes 2:1-11

Beste mensen,

Het was voor mijn verjaardag bedoeld. Er zou een kistje aankomen met een verrassing. Maar twee weken later was er nog steeds geen verrassing gekomen. Ik vroeg wat de verrassing dan wel was. Een boeket wijn. Verschillende soorten. Ik zei: als het niet geleverd is, moet je toch maar eens bellen. Wat bleek: de bestelling kon niet worden uitgevoerd, omdat de wijn op was. Het bedrag zou worden teruggestort.
Zo had het ook kunnen aflopen op de bruiloft te Kana.

Als een nachtkaars zou het verhaal kunnen uitgaan. Een domper op de feestvreugde, een dikke kater na afloop. Ze hebben geen wijn meer.
Ik hoef dat niet uit te leggen: een ervaring die menigeen kent. De wijn is op. De glans is eraf. De vreugde, want daar staat wijn voor, is verdwenen, voorgoed, zo lijkt het. Dat kan zomaar gebeuren. Ik hoef het niet eens te noemen: u weet zelf als geen een hoe het komt, dat de wijn op is. Door een slepende en energievretende ziekte of door een plotselinge uitslag, door dat verkeersongeluk; op het werk: door de enorme werkbelasting of juist door het plotselinge ontslag, in je huwelijk: door die ander, die in het leven van je echtgenoot is gekomen, of door de langzame verwijdering en verkilling. Door het kind, dat ongelukkig blijkt te zijn geboren of door het kind, dat geen raad weet met z’n leven Of door de langzaam groeiende zekerheid dat er geen helemaal kinderen zullen komen.
De wijn is op: zo kan het ook gaan in de kerk, waar de dingen opraken: enthousiasme, belangstelling, vaart. Situaties lopen vast en verdrogen, of vallen in het water. Verhoudingen, vriendschappen, zelfs kerkelijke gemeenten.
Zoals die potvissen op het strand van Texel; de leider had blijkbaar de verkeerde afslag genomen en was met zijn volgelingen gestrand in de ondiepe Noordzee. Daar had de groep geen kans meer gezien om een andere richting uit te zwemmen; en dat werd hem uiteindelijk fataal werd.
Zo heeft de evangelist Johannes de religie van zijn tijd afgeschreven; het is dan al 20 jaar, nadat de tempel helemaal verwoest is en er als een ruïne bij ligt. Want het gaat niet alleen om wijn, die op is, het gaat ook niet om vastgelopen situaties, het gaat de evangelist Johannes ten diepste om de betekenis van Jezus uit te leggen. Met hem is er definitief een bladzijde omgeslagen; de oude religie van het volk Israël met de tempel als cultisch middelpunt is voorbij.
Daarom laat Johannes direct op dit verhaal van de bruiloft te Kana de reiniging van de tempel volgen, waarbij Jezus dan verklaart: Breek deze tempel maar af, en ik zal hem in drie dagen weer opbouwen.’ en zal hij tegen de Samaritaanse vrouw bij de bron zeggen: ‘er komt een tijd dat jullie noch op deze berg, noch in Jeruzalem de Vader zullen aanbidden. Maar er komt een tijd, en die tijd is nu gekomen, dat wie de Vader echt aanbidt, hem aanbidt in geest en in waarheid.
Je zou kunnen zeggen: met deze drie verhalen bij elkaar plaatst het evangelie van Johannes dynamiet onder de oude religie. Water is er genoeg; maar de wijn is op; offerdieren zijn bij bosjes te koop, maar de eerbied is ver te zoeken. Heiligdommen zijn er in Samaria en in Jeruzalem en tal van andere plekken, maar de mensen gunnen elkaar het licht niet in de ogen.
Maar wat zet de evangelist Johannes daartegenover? Een mens, in wie Gods goedheid ten volle aan het licht is gekomen; een mens, in wie Gods barmhartigheid volledig zichtbaar is geworden; een mens, in wie Gods glorie zich ten volle heeft gemanifesteerd. Tegenover alle tempels en synagogen van goden moskeeën en kerkgebouwen stel het Johannes evangelie de nieuwe tempel, niet met handen gemaakt: de mens Jezus, die gedood, gestorven door God is opgewekt en aan zijn rechterhand troont.
Zeven tekenen doet Jezus dit evangelie om dit te onderstrepen en te illustreren ; vandaag, vanmorgen hoorde u het eerste van de tekenen; en in de laatste clip van David Bowie zag u hem in de rol van Lazarus; aan wie Jezus het laatste van de zeven tekenen voltrok. Ik weet niet of u die clip hebt gezien, maar Bowie, die toen al wist dat hij stervende was, ligt in linnen gewikkeld op een ziekenhuisbed. En als hij dan zich op richt, zingt hij:

Look up here, I’m in heaven
I’ve got scars that can’t be seen
I’ve got drama, can’t be stolen
Everybody knows me now

This way or no way
You know I’ll be free
Just like that bluebird
Now, ain’t that just like me?

En bij het zien van die clip begreep ik dat het laatste teken van Jezus – de opwekking van Lazarus – voor de stervende artiest een strohalm was om zich aan vast te houden. Zou ik, net zoals Lazarus toen, door een stem worden opgewekt? Nu Bowie de afgelopen week is gestorven, kijken we met andere ogen en luisteren we met andere oren naar zijn muziek.
Zoals ook het evangelie van Johannes geschreven is, nadat Jezus uit de dood is opgestaan en zich aan zijn leerlingen heeft getoond. Terugkijkend op zijn leven zegt Johannes: Niemand heeft ooit God gezien, maar de enige Zoon, die zelf God is, die aan het hart van de Vader rust, heeft hem doen kennen.
Terugkijkend op zijn leven zegt Johannes: Het Woord is mens geworden en heeft bij ons gewoond, vol van goedheid en waarheid, en wij hebben zijn grootheid gezien, de grootheid van de enige Zoon van de Vader.
Terugkijkend op zijn leven zegt Johannes: Uit zijn overvloed zijn wij allen met goedheid overstelpt. De wet is door Mozes gegeven, maar goedheid en waarheid zijn met Jezus Christus gekomen. Want waar Mozes staat voor regels en regelzucht, controle en bemoeienis, daar staat Jezus voor charis en alitheia, vreugde en waarheid. Waar Mozes staat voor de smaak van water, staat Jezus voor de smaak van wijn. En ook al is zijn uur nog niet gekomen, hij geeft toch al vast een voorproefje van zijn zending, zijn bedoeling. Nee, het is geen simpel toveren. Jezus is geen goochelaar, die in goocheltrucs grossiert. En dan valt op dat Jezus twee opdrachten geeft: ‘vul de vaten met water’ en vervolgens: ‘Schept nu en brengt het aan de leider van het feest.’
Maar dan blijkt dat het water bestemd voor het naleven van de regels wijn voor het feest is geworden. Alsof het water beseft waartoe het oorspronkelijk dient. Alsof de regels beseffen waartoe ze ooit in het leven waren geroepen. Dat het in dienst staat van de vrijheid. Alle regels staan in dienst van de vrijheid, zijn bedoeld om vrijheid te garanderen. Van ons allen samen.
En om dat te illustreren – water dat in wijn wordt veranderd, de wet van Mozes, die door de genade, de goedheid van Jezus Christus wordt afgelost -, zal Johannes verderop het verhaal van de overspelige vrouw vertellen. Of misschien kan ik het beter het verhaal van de hypocriete schriftgeleerden en de farizeeën.
Als die dan een vrouw bij Jezus brengen, die ze hadden betrapt dat ze met een andere man had geslapen, vragen ze hem: ‘Meester, deze vrouw is op heterdaad betrapt toen ze overspel pleegde. Mozes draagt ons in de wet op zulke vrouwen te stenigen.’ En dan zien we voor onze ogen water in wijn veranderen, als Jezus zich bukt en met zijn vinger in het zand schrijft. En pas bij lang aandringen zich opricht en tegen hen zegt: ‘Wie van jullie zonder zonde is, laat die als eerste een steen naar haar werpen.’ Dan zien we voor onze ogen water in wijn veranderen, als de mannen hun armen laten zakken, de stenen laten vallen en een voor een afdruipen en Jezus alleen met de vrouw achterblijft. Dan zien we voor onze ogen water in wijn veranderen, als Jezus de vrouw vraagt: ‘Heeft niemand u veroordeeld?’ En als zij dan zegt: ‘Niemand, heer,’ haar antwoordt: ‘Dan veroordeel ik u ook niet,’ ‘Ga naar huis, en zondig vanaf nu niet meer.’ Jezus nodigt zowel de Schriftgeleerden en Farizeeën als de vrouw uit in op dat moment een ander leven te beginnen. Jezus biedt zowel Schriftgeleerden en Farizeeën als ook de vrouw genade en ontferming aan: een ruimte waarin beiden uitgenodigd worden hun oude gewoontes op te geven en te beginnen met een nieuwe leefwijze. En daarom zegt Johannes: de wet, die door Mozes is gegeven, is afgelost door de goedheid en waarheid , die met Jezus Christus is gekomen.
En wij, wij worden uitgenodigd om dat daarin te delen, als wij aan tafel gaan brood breken en wijn drinken, die Jezus ons aanbevolen heeft. Om te worden herinnerd hoe door zijn tussenkomst er een oude bladzij is opgeslagen en definitief een nieuw hoofdstuk is begonnen in de relatie tussen God en mensen. Amen.