Bezoek aan de synagoge van Leeuwarden

Het komt altijd onverwacht. En treft je onvoorbereid. Iets dat je herinnert aan wie, aan wat er ooit was. Iemand, met wie of iets waarmee je je verbonden voelde of thuis was. Iemand, die of iets wat je gekend hebt en gekoesterd. Zoals Wim Sonneveld ooit zong:

thuis heb ik nog een ansichtkaart
waarop een kerk, een kar met paard
een slagerij J. van der Ven.
Een kroeg, een juffrouw op de fiets
het zegt u hoogstwaarschijnlijk niets,
maar ’t is waar ik geboren ben.

Zo schuifeldeIMG_5650 ik op 5 mei argeloos de synagoge in.

Net zoals de moskee aan het Zuidvliet was van buiten niet te zien dat het om een gebedshuis ging; in dit geval van de joods-orthodoxe gemeenschap van Leeuwarden. En terwijl de gids ons vertelde over de voormalige synagoge uit 1805 aan de Sacramentsstraat gleden mijn ogen langs de zijwand. Tot zij bleven haken bij een pentekening.IMG_5655 Met een schok herkende ik de straat uit mijn geboortedorp; hoe vaak had ik onderweg van school naar huis dat spitse huis met de grote ramen niet gezien. En lang heb ik gedacht dat de straat met die gekke naam iets te maken had met de sjoelbak, die we thuis hadden staan. Totdat ik begreep dat de sjoelstraat genoemd was naar de synagoge, die ooit naast het huis van de rebbe had gestaan. Maar na de oorlog was de sjoel in vervallen staat geraakt en om die reden was hij in 1953 afgebroken. Maar niet, nadat de Ark met de Tora-rollen en de biema naar de kleine sjoel in Leeuwarden verhuisd waren.
En terwijl de gids het blauwe gordijn opzij schoof en achter de openslaande deuren de rollen zichtbaar werden, realiseerde ik me dat ze 60 jaar geleden nog in Gorredijk hadden gestaan en er tot tien jaar daarvoor nog op sjabbath uit was gelezen. En dat ze rond deze biema bijeen waren gekomen: de elf joden, die in 1941 nog in Gorredijk woonden. Mijn gedachten gingen nog verder: zou Esje Colthof misschien uit deze rol hebben gelezen, toen ze Bath Mitswa werd? Op deze plek, op deze biema hebben gestaan? En daar achter het hek, dat mannen van vrouwen scheidde, hebben gezeten?
Totdat in augustus 1942 de onheilspellende oproep bij haar en de andere tien gorredijkster joden in de bus gleed. Zonder pardon werden ze gesommeerd om de maandag er op de eerste trein te nemen en zich voor twaalf uur in Westerbork te melden.
En terwijl buiten het bevrijdingsfeest van start gaat, schieten me weer de woorden te binnen van de enige, die het had overleefd. Ooit ontmoette ik hem in de huiskamer van mijn ouders, toen hij als ere-gast in Simmer 2000 was uitgenodigd. Op mijn vraag hoe hij op zijn leven terugkeek, antwoordde hij: “Ik ontmoette opperrabbijn Lau in Israël bij de herdenking van de holocaust en de woorden, die hij sprak bij de gelegenheid, zijn me uit het hart gegrepen.”

I’m not authorised to forgive,
I’m not authorised to forget,
I’m authorised to live on and remember

(ik ben niet gemachtigd om te vergeven
ik ben niet gemachtigd om te vergeten,
ik ben gemachtigd om verder te leven en te blijven herinneren)

Gerard Rinsma

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*